Παρασκευή, 25 Φεβρουαρίου 2011

Οι χελώνες «διαβάζουν» τον μαγνητικό χάρτη της Γης

Λύθηκε επιτέλους ένα μυστήριο που απασχολούσε εδώ και πολλά χρόνια τους επιστήμονες: πώς κατάφερναν οι χελώνες «καρέτα-καρέτα», ήδη από τη ... γέννησή τους, να διασχίζουν χιλιάδες χιλιόμετρα στους ανοιχτούς ωκεανούς, κατά τις μεταναστεύσεις τους, βρίσκοντας το δρόμο τους χωρίς τη βοήθεια οπτικών βοηθημάτων. Αν ένας άνθρωπος πέσει στην μέση ενός ωκεανού, δεν ξέρει προς τα που πρέπει να κολυμπήσει για να βρει στεριά. Όμως ακόμα κι ένα νεογέννητο χελωνάκι ξέρει μια χαρά ποια κατεύθυνση πρέπει να πάρει.

Για πρώτη φορά, αμερικανοί επιστήμονες ανακάλυψαν ότι ένα μεταναστευτικό ζώο μπορεί, με τη βοήθεια του μαγνητικού πεδίου της Γης, όχι μόνο να «ξέρει» το γεωγραφικό πλάτος, κάτι που θεωρείτο πιο εύκολο και το κάνουν και άλλα ζώα, αλλά επίσης το γεωγραφικό μήκος, κάτι που θεωρείτο μέχρι τώρα σχεδόν αδύνατο. Οι άνθρωποι χρειάστηκαν πολλούς αιώνες μέχρι να μάθουν να προσδιορίζουν το γεωγραφικό μήκος στη ναυσιπλοΐα.
Οι ερευνητές του πανεπιστημίου της Β. Καρολίνα, με επικεφαλής τον Νάθαν Πάτμαν, που δημοσίευσαν τη σχετική μελέτη στο έγκριτο περιοδικό βιολογίας «Current Biology», σύμφωνα με το BBC και το «Scientific American», κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι χελώνες δεν αντιλαμβάνονται μόνο τις διαφορές του μαγνητικού πεδίου από βορρά προς νότο (γεωγραφικό πλάτος), αλλά και από ανατολή προς δύση (γεωγραφικό μήκος).
Οι ερευνητές πρόσδεσαν ειδικούς πομπούς σε χελωνάκια και τα έριξαν σε στρογγυλές τεχνητές μικρές λίμνες που περιβάλλονταν από μαγνητικά πηνία ελεγχόμενα από ηλεκτρονικό υπολογιστή. Αναπαρήγαγαν έτσι τα μαγνητικά πεδία σε δύο διαφορετικές περιοχές του Ατλαντικού, στο Πουέρτο Ρίκο στα ανατολικά και στο Πράσινο Ακρωτήριο στα δυτικά. Οι δύο αυτές περιοχές έχουν ίδιο γεωγραφικό πλάτος, αλλά διαφορετικό γεωγραφικό μήκος. Όμως τα χελωνάκια αμέσως κολύμπησαν σε αντίθετες κατευθύνσεις, τις σωστές και στις δύο περιπτώσεις (βορειοανατολικά και νοτιοδυτικά αντίστοιχα), ώστε να ακολουθήσουν την παραδοσιακή μεταναστευτική πορεία των προγόνων τους.
Οι επιστήμονες δεν είναι ακόμα σίγουροι με ποιο τρόπο οι χελώνες «διαβάζουν» τον μαγνητικό χάρτη της Γης, αλλά φαίνεται ότι από τη μια αντιλαμβάνονται την μεταβαλλόμενη ισχύ του μαγνητικού πεδίου, που είναι πιο ισχυρό κοντά στους Πόλους και πιο ασθενές στον Ισημερινό (οπότε «ξέρουν» το γεωγραφικό πλάτος) και, από την άλλη, αντιλαμβάνονται τη διαφορετική κλίση του πεδίου σε σχέση με την επιφάνεια της Γης, δηλαδή τη συνεχώς μεταβαλλόμενη γωνία υπό την οποία οι γραμμές του μαγνητικού πεδίου διασχίζουν την γήινη επιφάνεια (πράγμα που τους επιτρέπει να «ξέρουν» το γεωγραφικό μήκος).
Σύμφωνα με τους ερευνητές, κάθε σημείο του ωκεανού έχει μια δική του ελαφρώς ξεχωριστή μαγνητική «υπογραφή». Έτσι, η χελώνα «καρέτα-καρέτα» (που θεωρείται «επαπειλούμενο» είδος) είναι σαν να ακολουθεί μαγνητικές «συντεταγμένες» στην πορεία της διαμέσου των ωκεανών, κάτι ανάλογο με το GPS των ανθρώπων, μόνο που το δικό της είναι βιολογικό!
Οι αμερικανοί ερευνητές δήλωσαν ότι η ανακάλυψή τους μπορεί να αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών ναυσιπλοΐας, ιδίως σε περιπτώσεις που οι δορυφόροι δεν είναι διαθέσιμοι, άρα ούτε το GPS.
πηγή:dete

Τετάρτη, 23 Φεβρουαρίου 2011

Κιτ πάμε σπίτι...έλεγχο ενός οχήματος μόνο με το νου

Το μόνο που χρειάζεται να προσέχεις, όταν οδηγείς αυτό το αυτοκίνητο, είναι να μην πετάγονται οι σκέψεις σου εδώ κι εκεί, γιατί τότε κινδυνεύεις να τρακάρεις. Γερμανοί ερευνητές, από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, ανέπτυξαν μια επαναστατική τεχνολογία που καθιστά δυνατό τον έλεγχο ενός οχήματος μόνο με το νου.
Χρησιμοποιώντας αισθητήρες, διαθέσιμους ήδη στο εμπόριο, οι οποίοι χρησιμοποιούνται στα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα, οι επιστήμονες μπόρεσαν σε πρώτη φάση να διαχωρίσουν τα βιοηλεκτρικά εγκεφαλικά κύματα που δημιουργούνται, όταν ένας οδηγός σκέφτεται εντολές όπως «στρίψε αριστερά», «στρίψε δεξιά», «πάτα γκάζι», «φρένο» κλπ. Στη συνέχεια, κατάφεραν να αναπτύξουν μια διεπαφή (interface) που συνδέει τους αισθητήρες με τον ηλεκτρονικό υπολογιστή που ελέγχει το αυτοκίνητο. Με τον τρόπο αυτό, η νοητική εντολή, μέσω του αισθητήρα, μεταφέρεται στον κομπιούτερ του οχήματος που αναλαμβάνει να την εκτελέσει. Έτσι, το αυτοκίνητο στην ουσία ελέγχεται με το νου του οδηγού.
Οι πρώτες δοκιμές οδήγησης με το νου έγιναν ήδη στο πρώην αεροδρόμιο Τέμπελχοφ του Βερολίνου. Ένας οδηγός μέσα στο αυτοκίνητο, ο οποίος φορούσε στο κεφάλι του μια ειδική «κάσκα» με τους εγκεφαλικούς αισθητήρες, μπορούσε να ελέγχει χωρίς πρόβλημα το όχημα. Υπήρχε μόνο μια μικρή χρονική υστέρηση ανάμεσα στη νοητική εντολή και στην πραγματοποίησή της (αρκετή βέβαια για να καθιστά το σύστημα, προς το παρόν, επικίνδυνο για τις πραγματικές συνθήκες οδήγησης στο δρόμο), όπως δήλωσε ο καθηγητής τεχνητής νοημοσύνης Ραούλ Ρόχας, επικεφαλής του προγράμματος “AutoNOMOS”, το οποίο φιλοδοξεί να σχεδιάσει το «αυτόνομο αυτοκίνητο» του μέλλοντος, στο οποίο θα υπάρχουν «υβριδικά» συστήματα ελέγχου, δηλαδή θα απαιτούν τη συνεργασία του ανθρώπου και της μηχανής.
Το πρώτο αυτοκίνητο του είδους -ένα τροποποιημένο Volkswagen Passat Variant 3c- ονομάστηκε BrainDriver. Η κάσκα κεφαλιού με 16 αισθητήρες, αξίας περίπου 300 δολαρίων, κατασκευάστηκε από την αμερικανική εταιρία Emotiv και αρχικά προοριζόταν για βιντεοπαιγνίδια.
O οδηγός πρέπει προηγουμένως να εκπαιδευθεί στο σχετικό λογισμικό -μετακινώντας με τη σκέψη του διάφορα εικονικά αντικείμενα- πριν χρησιμοποιήσει σωστά τη συσκευή για οδήγηση. Μια παρόμοια τεχνολογία εγκεφαλικών αισθητήρων επίσης αξιοποιείται για τον έλεγχο βιονικών άκρων, την καθοδήγηση αναπηρικών αμαξιδίων με το νου και τον εξ αποστάσεως έλεγχο φορητών ηλεκτρονικών συσκευών όπως το iPad.
Το καινοτομικό όχημα αποτελεί το μοναδικό πρωτότυπο προς το παρόν και δεν έχει ακόμα ληφθεί απόφαση αν το αυτοκίνητο αυτό προορίζεται ποτέ για πραγματική οδήγηση στους δρόμους (αφού βέβαια πρώτα τελειοποιηθεί η τεχνολογία νοητικής οδήγησης). Μεταξύ άλλων, σύμφωνα με το “New Scientist”, ένα όχημα που επιτρέπει οδήγηση με τη σκέψη, θα ήταν πολύ χρήσιμο σε άτομα με ειδικές ανάγκες, που δεν μπορούν να οδηγήσουν κανονικό αυτοκίνητο.
Ο σχεδιασμός μηχανών που θα ελέγχονται από τις ανθρώπινες σκέψεις, αποτελεί ένα συνεχώς αναπτυσσόμενο πεδίο έρευνας, όπως φάνηκε και στο πρόσφατο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης (AAAS), όπου ανακοινώθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες σε εξέλιξη, σύμφωνα με το περιοδικό “Science”, κυρίως στον τομέα της νευρο-προσθετικής ρομποτικών άκρων που ελέγχονται νοητικά. Εξάλλου, ερευνητές της Ομοσπονδιακής Πολυτεχνικής Σχολής της Λοζάννης της Ελβετίας παρουσίασαν μια κάσκα κεφαλιού με την οποία ο χρήστης μπορεί να καθοδηγήσει νοητικά ένα ρομπότ σε ένα χώρο, μια τεχνολογία που επίσης θα μπορούσε να είναι πολύ χρήσιμη σε κατάκοιτα ή καθηλωμένα άτομα.

Δευτέρα, 21 Φεβρουαρίου 2011

«o.k.»...«οκέι»

Μπλέκεται στην ομιλία μας δεκάδες φορές την ημέρα, παρά το γεγονός ότι έχει πολύ μικρή σημασία. Ο λόγος για το «ΟΚ» που αποτελεί τη λέξη που χρησιμοποιείται συχνότερα από οποιαδήποτε άλλη και είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες λέξεις στον κόσμο με άπειρες θεωρίες για την προέλευσή του.

Το ΟΚ είναι μία από τις πιο αλλόκοτες εκφράσεις που έχουν επινοηθεί. Αυτή, όμως, ακριβώς η ιδιομορφία έχει παίξει πολύ μεγάλο ρόλο στην δημοφιλία της.
Μοιάζει παράξενο, γιατί η λέξη μοιάζει και ακούγεται σαν ακρωνύμιο. Την προφέρουμε ΟΚ - η προφορά «οκέι» είναι σχετικά πρόσφατη και σχετικά σπάνια- και δεν την εκφράζουμε σαν «οκ», δηλαδή σαν να προφέρουμε ξεχωριστά τα δύο γράμματα «Ο» και «Κ». Οπτικά, το κυκλικό «Ο» ταιριάζει απόλυτα με τις ευθείες γραμμές του «Κ».
Συνεπώς, και στην ομιλία, αλλά και στην γραφή είναι ξεκάθαρο, εύκολο να διαχωριστεί από άλλες λέξεις και χρησιμοποιεί τόσο απλούς φθόγγους που είναι οικείοι σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Σχεδόν όλες οι γλώσσες έχουν ένα Ο, ένα Κ και ένα Α. Ετσι το ΟΚ, είναι ένας εξαιρετικά ευδιάκριτος συνδυασμός πολύ οικείων στοιχείων. Και αυτός είναι ένας λόγος για την μεγάλη του επιτυχία.
Κανονικά, μία παράξενη λέξη, τόσο ευδικάκριτη σε σχέση με άλλες, δεν θα έπρεπε να επιτρέπεται σε μία γλώσα να αρχίζει με αυτήν. Σαν γενικός κανόνας, μία γλώσσα επιτρέπει νέες λέξεις μόνο όταν έχει κοινά γνωρίσματα με τις γνωστές.
Οι έξυπνες επινοήσεις λέξεων μπορεί να είναι ευχάριστες, όμως σπάνια υιοθετήθηκαν από τους χρήστες της γλώσσας. Παρ'όλα αυτά, στην δεκαετία του 1830, στην Μασαχουσέτη, οι εκδότες μίας εφημερίδας επινόησαν ευφάνταστες συντομογραφίες, όπως «WOOOFC» για τις λέξεις «with one of our first citizens» (για έναν από τους τέσσερις κατοίκους μας).
Περιττό να αναφερθεί το γεγονός ότι καμία από αυτές τις επινοήσεις δεν βρήκαν μόνιμη θέση στη γλώσσα, ωστόσο προώθησαν έναν ασυνήθιστο γενικότερο πλαίσιο που βοήθησε στην δημιουργία του ΟΚ.
Ηταν 23 Μαρτίου 1839, όταν το ΟΚ εισήχθη στον κόσμο στην δεύτερη σελίδα της «Boston Morning Post» στην μέση μιας μεγάλης παραγράφου, ως «o.k.» (all correct = όλα σωστά).
Το πώς αυτό ξεκίνησε ως αστείο και τελικά επιβίωσε είναι ένα γενονός μιας τυχαίας σύμπτωσης στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 1840.
Τότε οι ΗΠΑ ετοιμάζονταν για την εκλογή του 8ου αμερικανού προέδρου. Απόλυτο φαβορί ήταν ο υποψήφιος των Δημοκρατικών Martin Van Buren ο οποιος καταγόταν από την περιοχή Old Kinderhook της Νέας Υόρκης. Καταγόμενος από την περιοχή αυτη ο Martin Van Buren συχνά χρησιμοποιούσε το παρατσούκλι «Old Kinderhook» για να υποδηλώσει την διαφορά του από τους υπόλοιπους πολιτικούς.
Ετσι όταν 1840 οι επικοινωνιολόγοι του αναζήτησαν ένα κεντρικό σύνθημα για την προεκλογική του εκστρατεία αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν αυτό ακριβώς: «Ψηφίστε Old Kinderhook! Ψηφίστε τον O.K». Η επιλογή τους δικαιώθηκε και ο Van Buren εξελέγη ως ο 8ος πρόεδρος των ΗΠΑ.
Μέσα σε μία δεκαετία, οι άνθρωποι είχαν αρχίσει να σημειώνουν το ΟΚ σε έγγραφα και να το χρησιμοποιούν στα τηλεγραφήματα για να δίνουν το σήμα ότι όλα είναι καλά. Συνεπώς, το ΟΚ είχε βρει την θέση του, όντας εύκολο να λεχθεί ή να γραφτεί και να γίνει ξεκάθαρο.
Ομως, υπήρχαν ακόμη περιορισμοί στην χρήση του. Η ανορθογραφία της συντομογραφίας αυτής μπορούσε να έχει δημιουργήσει υπόνοιες για αναλφαβητισμό και για τον λόγο αυτό απεύφευγαν γενικότερα την χρησιμοποίησή του, αλλά σε ένα επιχειρηματικό γλωσσικό περιβάλλον ή σε έναν πλασματικό διάλογο με χαρακτήρες θεωρήθηκε ότι ήταν χωριάτικο ή αγράμματο. Πράγματι, από μεγάλη μερίδα Αμερικανών συγγραφέων ή μυθιστοριογράφων αποφεύχθηκε η χρήση του ΟΚ, ακόμη και από τον Μαρκ Τουέν, ο οποίος χρησιμοποιούσε ελεύθερα γλώσσα της πιάτσας.
Τον 20ό αιώνα το ΟΚ πέρασε από το περιθώριο στην γενική τάση, καθώς έγινε βασική λέξη στην καθημερινή συζήτηση, χωρίς πλέον να φαντάζει κανείς αγράμματος και «λαϊκός». Η αληθινή προέλευσή του ξεχάστηκε και το ΟΚ χρησιμοποιείται σαν τόσο οικείος ήχος ομιλητών κάθε γλώσσας, ακούγοντάς το μπορεί να ξαναθυμηθεί κανείς αν είναι έκφραση ή σύντμηση της δικής τους γλώσσας.
Κατ' αυτόν τον τρόπο συμπεριελήφθη στην γλώσσα της ιθαγενούς φυλής των Τσόκτου, των οποίων η έκφραση «Okeh» σήμαινε κάτι του τύπου «έτσι είναι». Ο πρόεδρος της Αμερικής Γούντροου Ουίλσον, στις αρχές του 20ού αιώνα προσέδιδε γόητρο στα έγγραφα που επικύρωνε σημειώνοντας πάνω τους την λέξη «okeh».
Καθώς το ΟΚ, βρήκε την θέση του σε πολλές γλώσσες γεννήθηκε το ερώτημα για το τί κάνει το ΟΚ τόσο χρήσιμο και υπάρχει σε τόσο πολλές συζητήσεις.
Δεν ήταν η λέξη που χρειαζόταν να «καλύψει κάποιο κενό» σε οποιαδήποτε γλώσσα. Πριν το 1839, οι Βρετανοί συνομιλητές χρησιμοποιούσαν τις λέξεις «ναι», «καλώς», «εξαιρετικά», «όλα εντάξει» και άλλες.
Αυτό που αντιπροσωπεύει το ΟΚ είναι ότι είναι ένας τρόπος να συμφωνήσει ή να επιβεβαιώσει κάτι κανείς χωρίς να εκφράσει γνώμη. Πχ: -Ας συναντηθούμε το απόγευμα. -Οκ! Το ΟΚ επιτρέπει να σχολιάσουμε μία κατάσταση με απλά λόγια, είναι ΟΚ ή δεν είναι. Οταν κάποιος πέφτει, η ερώτηση δεν είναι πλέον «πώς αισθάνεσαι;», αλλά «είσαι ΟΚ;»
Και κάθε στιγματισμός πλέον από την χρήση του ΟΚ αποτελεί παρελθόν. Σήμερα εκφράζεται και σε ομιλίες προέδρων των ΗΠΑ, όπως ο Μπαράκ Ομπάμα. Χαρακτηριστική ήταν η ομιλία του σε μαθητές το 2009, όταν είπε: «Είναι ΟΚ. Μερικοί από τους πιο επιτυχημένους ανθρώπους στον κόσμο είναι αυτοί που είχαν τις περισσότερες αποτυχίες». Η λέξη ΟΚ έχει ξεγλιστρίσει επίσης και από το στόμα του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον.
Ωστόσο, υπάρχουν μερικές εκφάνσεις της γλώσσας όπου το ΟΚ θα είναι τρομακτικό αν χρησιμοποιηθεί. Δεν θα εντοπίσει κανείς την λέξη ΟΚ σε επίσημους λόγους και αναφορές. Οι σύγχρονες μεταφράσεις τις Βίβλου είναι επίσης χωρίς ΟΚ, όπως επίσης και ένα δημοσιευμένο βιβλίο δεν χρησιμοποιεί μεμονωμένα την λέξη.
Στον προφορικό λόγο, όμως, παραμένει κυρίαρχο...

Δευτέρα, 14 Φεβρουαρίου 2011

«Ξέρω τι σημαίνει "έχεις τρεις μήνες ζωής"»

Μετά την επέμβασή μου,το 2009,έπρεπε να μείνω πολύ καιρό σε ακινησία» διηγείται ο 43χρονος Παναγιώτης Μιχαήλ. «Οι διάφοροι φίλοι και γνωστοί την είχαν "κάνει" με διάφορες δικαιολογίες· ένας έλεγε ότι ήταν έγκυος η γυναίκα του. Κοίταζα το άσπρο ταβάνι και αναρωτιόμουν πόσο χαμηλά μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Πόσο μπορείς να παρακαλάς τον "κολλητό" σου να έρθει να σε δει; Ευχήθηκα τότε να υπήρχε μια γραμμή, ένα τηλέφωνο, βρε αδελφέ, να μιλήσω με έναν άγνωστο». «Ετσι "γεννήθηκε" η ιδέα», λέει σήμερα ο εμπνευστής της Εθνικής Γραμμής Υποστήριξης 1069 ανθρώπων που εμπλέκονται με τον καρκίνο και ιδρυτής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης «Μείνε δυνατός», « από ένα άσπρο ταβάνι. Αυτό που έμεινα να κοιτάζω επί έναν ολόκληρο μήνα, τη δεύτερη φορά που προσβλήθηκα από καρκίνο».

«Δεν είναι "επάρατη νόσος"»
«Ο καρκίνος παραμένει ταμπού στην Ελλάδα» επισημαίνει ο κ. Μιχαήλ. «Εν έτει 2011 βιώνουμε τη "Σπιναλόγκα των καρκινοπαθών". Ακόμη τον αποκαλούμε "επάρατη νόσο". Εγώ δηλαδή είμαι καταραμένος; Ενας λόγος που δημοσιοποιώ τη δική μου ιστορία- έχω προσβληθεί δύο φορές από καρκίνο των όρχεωνείναι για να υπενθυμίσω ότι υπάρχουν χιλιάδες σαν και μένα. Και για να κάνω έστω και έναν να σκεφτεί: "Ξέρεις κάτι;Δεν έκλεψες,καρκίνο έχεις"».
Η κυρία Ναταλία Κουτρούλη, ψυχολόγος υγείας, εξηγεί την ανάγκη ύπαρξης μιας τέτοιας γραμμής. «Στην Ελλάδα ο ασθενής έχει συνήθως ψυχολογική υποστήριξη από το περιβάλλον του.Μπορεί όμως να μην είναι αρκετή ή να μην είναι αυτή που ζητάει, είτε γιατί δεν ξέρει πώς να την εκφράσει είτε γιατί δεν θέλει να στενοχωρήσει τους άλλους.Ενας ειδικός θα του σταθεί με άλλον τρόπο» . Η ίδια εποπτεύει και την εβδομαδιαία αποφόρτιση των ειδικών την γραμμής, «γιατί είναι τεράστιο το ψυχολογικό φορτίο».
«Οταν γράφω, μπορώ να κλαίω»
Το επιστημονικό προσωπικό του 1069 (δύο κοινωνικοί λειτουργοί και τρεις ψυχολόγοι) διαθέτει ιατρική κατάρτιση ( «οφείλεις να γνωρίζεις ότι αν ακούσεις,για παράδειγμα,τη λέξη "οστεοσάρκωμα", ο άνθρωπος στην άλλη άκρη της γραμμής μπορεί να μην έχει χέρι» ) αλλά δεν παρέχει ιατρική πληροφόρηση. «Η γραμμή έχει μόνο στόχο αποφόρτισης» τονίζει ο κ. Μιχάλης Πατρικαρέας , ψυχολόγος-κοινωνιολόγος. «Δεν λέμε ποτέ "όλα θα πάνε καλά". Αυτό είναι κάτι που δεν το γνωρίζουμε ούτε εμείς,συχνά ούτε ο ίδιος ο γιατρός. Αντί για αυτό λέμε:"Είμαστε εδώ για να σε στηρίξουμε"». Η γραμμή προσφέρει και διαδικτυακή υποστήριξη (στην ιστοσελίδα www. bestrong. org.gr) και τη δυνατότητα ατομικών συνεδριών. Το Ιnternet, περισσότερο και από το τηλέφωνο, παρέχει την ασφάλεια της ανωνυμίας: «Μια φορά ενθάρρυνα κάποιον να μας πάρει τηλέφωνο και μου απάντησε:"Προτιμώ έτσι, γιατί όταν γράφω μπορώ να κλαίω"» λέει ο κ. Πατρικαρέας. Οι ειδικοί καλούνται συχνά να πολεμήσουν την άγνοια ( «μας τηλεφώνησε ασθενής με καρκίνο 1ου σταδίου λέγοντας "πεθαίνω"» ) και την απελπισία («προ ημερών επικοινώνησε μαζί μας μια γυναίκα σε πλήρη απόγνωση. Μιλούσαμε μαζί της σχεδόν δύο ώρες. Μας ήρθε και ένα e-mail που έγραφε "Αυτοκτονώ"» ).
«Ξέρω τι σημαίνει "έχεις τρεις μήνες ζωής"»
Εκτός από το επιστημονικό προσωπικό, τη γραμμή επανδρώνουν και εθελοντές που έχουν νοσήσει οι ίδιοι, ύστερα φυσικά από ειδική εκπαίδευση. «Είμαι ένα έμπειρο αφτί για αυτούς» λέει χαρακτηριστικά μια εξ αυτών, η 33χρονη Ελένη Καλαμάρη, η οποία το 2007, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, διαγνώστηκε με καρκίνο του μαστού. «Μπορεί να μην είμαι ψυχολόγος,μπορεί να μην έχω όλες τις απαντήσεις, σίγουρα όμως έχω τις ίδιες εμπειρίες.Τη χημειοθεραπεία δεν την έχω σπουδάσει, την έχω κάνει. Λίγες ημέρες, μάλιστα, μετά τη γέννηση του γιου μου. Ξέρω τι σημαίνει να σου λένε "έχεις τρεις μήνες ζωής",το έχω ζήσει. Τα περισσότερα τηλεφωνήματα που δέχομαι είναι από συγγενείς καρκινοπαθών. Με ρωτούν:"Πώς θέλεις να σου μιλάνε; " Τους απαντώ:"Θέλω να μη με κοιτούν στα μάτια σαν να πεθαίνω,θέλω να με αφήνουν να κλάψω όταν το έχω ανάγκη, να ανοίγουν την αγκαλιά τους για να κλάψουμε μαζί. Αυτό μου αρκεί"». Πριν από λίγες ημέρες η κυρία Καλαμάρη διαγνώστηκε για τέταρτη φορά με καρκίνο. «Είμαι διατεθειμένη να παλέψω με ό,τι όπλα μού έχουν απομείνει.Και αν τελικά πεθάνω από αυτό,δεν θα έχω παραδοθεί αμαχητί,δεν θα ντρέπομαι τον εαυτό μου». Η ίδια επιμένει ότι «ο καρκίνος δεν ήταν κατάρα,αλλά δώρo.Εχω μάθει να ζω την κάθε στιγμή στην πλήρη έντασή της. Δεν θυμώνω πια, οργίζομαι.Δεν χαίρομαι,χοροπηδάω από χαρά.Οταν το παιδί μου μου λέει "έλα να παίξουμε", παίζω μαζί του αληθινά» . Στους ανθρώπους που τηλεφωνούν προσπαθεί να περάσει έναν άλλο τρόπο ζωής: «Ολοι μας φοβόμαστε μην έρθει ο καρκίνος και μας σκοτώσει,αλλά πώς είναι η ζωή μας; Πάνω σε έναν καναπέ, με ένα τηλεκοντρόλ και ένα λάπτοπ. Ολα μάς φταίνε:η δουλειά μας,το σπίτι μας, τα παιδιά μας,ο σύζυγός μας...Αυτά φοβόμαστε μήπως χάσουμε;Αυτό που λέω είναι:"Ασε τον καρκίνο και κοίτα να ζεις πραγματικά"».
Η Εθνική Γραμμή Υποστήριξης ανθρώπων που εμπλέκονται με τον καρκίνο 1069 λειτουργεί καθημερινά (πλην Σαββατοκύριακου) από τις 9.00 π.μ. ως τις 9.00 μ.μ.
«Ηθελα να μιλήσω σε κάποιον»
Δύο φορές έβγαλε νοκ άουτ τον καρκίνο ο 43χρονος γυμναστής Παναγιώτης Μιχαήλ, εμπνευστής της Εθνικής Γραμμής Υποστήριξης ανθρώπων που εμπλέκονται με τον καρκίνο. Τη δεύτερη φορά που διαγνώστηκε με τη νόσο και χρειάστηκε έπειτα από μια επέμβαση να μείνει πολλές ημέρες στο κρεβάτι, ευχήθηκε να υπήρχε ένα τηλέφωνο για να μπορέσει να μιλήσει σε κάποιον. Ετσι γεννήθηκε το 1069. «Εν έτει 2011 οι καρκινοπαθείς νιώθουν ακόμη ενοχικά. Και αν στην Αθήνα δυσκολεύονται να το διαχειριστούν όλο αυτό, καταλαβαίνετε τι γίνεται στην επαρχία».
«Ο άνθρωπος χωρίς μαλλιά είναι ταμπού»
Εδώ και λίγες ημέρες η 33χρονη Ελένη Καλαμάρη ξεκίνησε να μάχεται τον καρκίνο για τέταρτη φορά. Η πρώτη ήταν στα 28 της χρόνια, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της. Ξεκίνησε την πρώτη της χημειοθεραπεία μετά τη γέννηση του γιου της. Πάνω από όλα, όμως, εξακολουθεί να μάχεται το στίγμα της «επάρατης νόσου»: «Στην Ελλάδα, εξαιτίας της άγνοιας και της παραπληροφόρησης, ο καρκίνος είναι ταμπού. Είναι ταμπού ο άνθρωπος χωρίς μαλλιά, ο καταπονημένος από την ασθένεια, ο αδυνατισμένος. Ισως γιατί για πολλούς είναι η υπενθύμιση της θνητότητάς τους»
«Οταν μιλάς για την αρρώστια, την ξεγυμνώνεις»
Αντιγόνη Σ.,
40 χρόνων, εκπαιδευτικός
"Ξέκλεψα δέκα λεπτά ένα βράδυ και τηλεφώνησα στο 1069. Τα παιδιά έπαιζαν στο σαλόνι,ο άνδρας μου έλειπε στο εξωτερικό για δουλειά.
Δεν ήξερα γιατί ακριβώς τηλεφώνησα.Είχε περάσει ένας χρόνος από τότε που ο άνδρας μου διαγνώστηκε με καρκίνο του παχέος εντέρου, σε ηλικία μόλις 40 χρόνων, ευτυχώς σε αρχικό στάδιο, και ήθελα με κάποιον να μιλήσω.Μου απάντησε μια ήπια, γυναικεία φωνή.Στην πορεία της κουβέντας κατάλαβα ότι περισσότερο ήθελα να μιλήσω για μένα,για τους δικούς μου φόβους,για τον δικό μου πόνο,παρά για τον άντρα μου.Με ανακούφιζε η ιδέα και μόνο ότι ήταν κάποιος εκεί να με ακούσει.
Εχω δικούς μου ανθρώπους, αλλά νομίζω ότι με χαλάρωνε κάπως αυτή η απόσταση με κάποιον που δεν γνώριζε παρά μόνο τα στοιχεία που ήταν χρήσιμα για αυτό που συζητούσαμε.Ταυτόχρονα,ένιω- σα και μια οικειότητα.Λογικό, όταν μιλάς για την ψυχή σου. Της είπα ότι ο άνδρας μου ήθελε να μιλήσει για αυτό που του συνέβη σε συνεργάτες του,αλλά εγώ τον αποθάρρυνα.Δεν ήθελα να μάθει ο κάθε άσχετος για την περιπέτειά μας· να έρχονται να μας λένε: "Τι περάσατε!". Η ειδικός μού είπε ότι αυτό είχε να κάνει περισσότερο με έναν δικό μου φόβο να βγάλω προς τα έξω αυτό που έγινε.Οτι ίσως τελικά ο άνδρας μου να έδειξε πιο έτοιμος να το διαχειριστεί από μένα.Μου τόνισε ότι αυτό είναι ίδιον της ελληνικής πραγματικότητας,το να αποσιωπούμε,να κρυβόμαστε.Αντίθετα,όταν μιλάς για τον καρκίνο,τον απομυθοποιείς,τον ξεγυμνώνεις.
Μου έκανε καλό η κουβέντα. Κάποιος θα έλεγε ότι αυτά που άκουσα είναι αυτονόητα. Τίποτε όμως δεν είναι αυτονόητο όταν έχεις ζήσει κάτι τόσο τραυματικό,όταν έχεις νιώσει ότι μπορεί να χάσεις τον άνθρωπό σου."
πηγή: dete

Παρασκευή, 4 Φεβρουαρίου 2011

Η αρχαία καθημερινή διατροφή της 2ης π.Χ. χιλιετίας

Ετρωγαν ρόδια, σύκα και αμύγδαλα. Οι ελιές, το λάδι και τα όσπρια ήταν στην καθημερινή διατροφή τους, το ίδιο και το κρασί.

Λάτρευαν τα κυδώνια, τους αχινούς, τα χτένια, τις πεταλίδες και τους τρίτωνες, οι ψαράδες έφερναν καθημερινώς ψάρια κάθε είδους, τα σαλιγκάρια θα πρέπει να ήταν ένα είδος λιχουδιάς, όσο για τα κρέατα,το κατσικάκι ήταν πρώτο στην προτίμησή τους. Και να πει κανείς για την αγαπημένη τους συνταγή, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι θα μπορούσε να είναι το… σουβλάκι!
Ολα αυτά στο Αιγαίο της 2ης π.Χ. χιλιετίας και ειδικότερα στο Ακρωτήρι της Θήρας, στον προϊστορικό οικισμό που καταστράφηκε από την έκρηξη του ηφαιστείου κάπου στα τα τέλη του 17ου αι. π.Χ. και αποκαλύπτει σήμερα μία κοινωνία με πολύ υψηλό βιοτικό και πολιτισμικό επίπεδο, όπως είπε στη χθεσινοβραδινή ομιλία του στο Μέγαρο Μουσικής ο καθηγητής κ. Χρίστος Ντούμας.
«Η πόλη του Ακρωτηρίου ήταν δημιούργημα μιας κοινωνίας οικονομικά εύρωστης και με επαφές που της προσέδιδαν χαρακτήρα κοσμοπολίτικο. Αυτό διαπιστώνεται από την ποικιλία εδεσμάτων και ποτών που άμεσα ή έμμεσα αποκαλύπτουμε από την έρευνα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ.Ντούμας αναλύοντας τις «Διατροφικές συνήθειες στο Ακρωτήρι της Εποχής του Χαλκού» και ειδικότερα το θέμα «Από την Ανάγκη στην Απόλαυση».
Γιατί, όπως είπε, «Μόνο μια εύπορη κοινωνία μπορεί, και να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στην κάλυψη των καθημερινών αναγκών, αλλά και να μετατρέψει την κάλυψη της βασικής ανάγκης σε απόλαυση».
Περί τα μέσα ή τα τέλη της 6ης π.Χ. χιλιετίας εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι οικιστές σ΄ αυτή τη χαμηλή γλώσσα ξηράς που εισχωρούσε στη θάλασσα της Σαντορίνης. Και παρ΄ό,τι δεν γνωρίζουμε το διαιτολόγιό τους, ένας άλλος καλά μελετημένος οικισμός στη νησίδα του Σαλιάγκου (μεταξύ Πάρου και Αντιπάρου) δείχνει ότι εκείνη την εποχή οι άνθρωποι του Αιγαίου κατανάλωναν σιτάρι και κριθάρι αλεσμένα σε ειδικούς λιθόμυλους, έτρωγαν θαλασσινά και ψάρια, καθώς και κρέας από αιγοπρόβατα και χοιρινά.
Η καλλιέργεια της αμπέλου έφθασε στο Αιγαίο στα μέσα της 3ης χιλιετίας κι έτσι «μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι ο οίνος άρχισε να ευφραίνει «καρδίαν Θηραίων» τουλάχιστον από τις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ.», είπε ο κ.Ντούμας. Προσθέτοντας, ότι τα καρβουνάκια από κλαδί ροδιάς που βρέθηκαν κατά τις αρχαιολογικές έρευνες μαρτυρούν, ότι το φυτό αυτό, που ήταν αυτοφυές στην περιοχή νοτίως της Κασπίας Θάλασσας πρωτοεμφανίστηκε στο Αιγαίο τον 18ο π.Χ. αιώνα και όχι τον 14οπου πίστευαν ως σήμερα.
Οσον αφορά συγκεκριμένα όμως την εποχή, που το Ακρωτήρι ενταφιάστηκε κάτω από ηφαιστειακή σποδό, τα ευρήματα που ανασύρει η αρχαιολογική σκαπάνη είναι αποκαλυπτικά για τις διατροφικές συνήθειες των Θηραίων της Εποχής. «Γιατί εκτός από τα σκεύη και τις εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την τροφοπαραγωγή, υπάρχουν και τα κατάλοιπα τροφών που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έχουν διαγνωσθεί», όπως είπε ο κ.Ντούμας.
Η τροφή
Τα σιτηρά (κριθάρι κυρίως και σπανιότερα σιτάρι) και τα όσπρια, όπως λαθούρι, μπιζέλια, φάβα και φακές φαίνεται ότι ήταν τα βασικά προϊόντα διατροφής που η γη της Θήρας παρείχε στους κατοίκους της. Τα θέριζαν με ειδικά λίθινα ή μπρούντζινα δρεπάνια, διαχώριζαν τον καρπό επί τόπου σταχωράφια και τον μετέφεραν στα σπίτια όπου τον αποθήκευαν σε μεγάλα πιθάρια.
Στο ισόγειο του σπιτιού κοντά στην είσοδο βρίσκονταν οι μυλώνες, ειδικές κτιστές κατασκευές με μεγάλες σταθερές τριβαίες και τριβεία. Εκεί γινόταν το άλεσμα των σιτηρών και η επεξεργασία των οσπρίων ενώ με την βοήθεια μικρότερων λίθινων σκευών, όπως γουδιά, ύπεροι και τριπτήρες θρυμματίζονταν ή αλευροποιούνταν τα προϊόντα αυτά, ανάλογα με τις ανάγκες. Τα σύκα εξάλλου αποτελούσαν μάλλον σημαντική πηγή σακχάρου και η κατανάλωσή τους πρέπει να ήταν συστηματική καθώς μαρτυρούν μικροί απολιθωμένων σπόροι που βρίσκονται μέσα στα κατακάθια των υπονόμων της πόλης.
Η ελιά, φυτό ιθαγενές, δεν προσέφερε τον καρπό της μόνον για κατανάλωση στο νησί, αφού η παραγωγή λαδιού ήταν τόσο μεγάλη ώστε να γίνονται και εξαγωγές. Κάτι που υποδηλώνεται άλλωστε σε μία από τις δύο πινακίδες της Γραμμικής Α που έχουν βρεθεί στο Ακρωτήρι.
Το πλήθος των ζωικών οστών που έχουν διασωθεί ως κατάλοιπα τροφής δείχνει και το διαιτολόγιο των Θηραίων σε ζωικά προϊόντα. Στην πρώτη θέση βρίσκονταν τα αιγοπρόβατα με ποσοστό 80% , ακολουθούσαν τα χοιρινά σε ποσοστό 19%, ενώ ελάχιστα είναι τα οστά βοοειδών και ζώων κυνηγιού.
Οσο για τα θαλασσινά και τα ψάρια καταναλώνονταν άφθονα , όπως δείχνουν τα όστρακα, η εικονογραφία και τα κινητά ευρήματα. «Η αλιεία στην ανοιχτή θάλασσα αποτελούσε συστηματική απασχόληση. Φτάνει να δει κανείς τα αγόρια που καμαρώνουν επιδεικνύοντας το προϊόν της δουλειάς στην οποία εκπαιδεύτηκαν»,ανέφερεο ομιλητής. Προσθέτοντας μάλιστα ότι δεν καταναλώνονταν όλα φρέσκα, γιατί έχουν βρεθεί πιθάρια, μέσα στα οποία διατηρούνταν ψάρια, είτε παστωμένα είτε ξεραμένα στον ήλιο. Ένα σχετικά πρόσφατο εύρημα εξάλλου, ολόκληρα ψάρια εγκλωβισμένα μέσα στην ελαφρόπετρα δείχνει,ότι είχαν απλωθεί στο ήλιο για να ξεραθούν.
Ψησταριές
Συνταγές φαγητών βεβαίως δεν έχουν βρεθεί, τα σκεύη ωστόσο που σχετίζονται με την παρασκευή τροφής οδηγούν σεκάποια συμπεράσματα:
Μία τετράπλευρη, χαμηλή, λιθόκτιστη εξέδρα αποτελούσε την εστία κάθε σπιτιού στο Ακρωτήρι. Πάνω της ακουμπούσε η πήλινη τριποδική χύτρα μέσα στην οποία έβραζαν τα τρόφιμα. (Εχουν βρεθεί και ελάχιστες μπρούντζινες, οι οποίες όμως φαίνεται πως αποτελούσαν σκεύη πολυτελείας για λίγους). Η εστία χρησίμευε και για το ψήσιμο του κρέατος σε οβελούς, δηλαδή σουβλάκια, όπως δείχνουν τα ειδικά στηρίγματα που έχουν βρεθεί, οι λεγόμενοι κρατευτές, που συνήθως απαντώνται σε ζευγάρια.
Εκτός από τις εστίες ανοιχτής φωτιάς όμως, πρόσφατα ήρθε στο φως και ένας άλλος τύπος, που ο κ.Ντούμας χαρακτηρίζει ως κλίβανο με ανοιχτή οροφή. Σ'αυτόν μπορούσε να τοποθετηθεί ένα μπρούντζινο ταψί ή ένα τηγάνι ή ακόμη ένας πήλινος πυρίμαχος δίσκος.
Πέραν αυτών τεράστια είναι η ποικιλία σε επιτραπέζια σκεύη πόσεως, μετάγγισης (χωνιά) και σερβιρίσματος, που «θα ήταν περιττή, αν προοριζόταν μόνο για την κατανάλωση νερού», όπως επισήμανε ο ίδιος.
Τα αρωματικά φυτά και βότανα, για τα οποία ακόμη και σήμερα φημίζεται η Σαντορίνη, όπως η ζαφορά, το χαμομήλι, η αψιθιά, το φασκόμηλο, η ρίγανη, το θυμάρι κ.ά. εκτός από καρυκεύματα σε διάφορα φαγητά, θα αποτελούσαν πρόκληση και για την παρασκευή αφεψημάτων, για την οποία τα καταλληλότερα σύνεργα ήταν μικρές σφαιρικές χύτρες και ηθμοί (σουρωτήρια), που έχουν βρεθεί στιςανασκαφές. Η μεγάλη ποικιλία φυτών και οσπρίων εξάλλου, θα μπορούσε να αποτελεί την πρώτη ύλη για την παρασκευή ζωμών και ροφημάτων ενώ δεν αποκλείεται η κατανάλωση φρέσκων χυμών, τουλάχιστον από φρούτα, από σταφύλι και από ρόδι.
Το κρασί
Αμπελουργία και η οινοπαραγωγή πρέπει να αποτελούσαν βασικό τομέα της οικονομίας του Ακρωτηρίου στην εποχή της καταστροφής του. Και το γεγονός βεβαιώνεται τόσο από την φυσική παρουσία κουκουτσιών από σταφύλια, γιγάρτων, όσο και από την ειδική σκευή για το πάτημα σταφυλιών και την συλλογή μούστου. Ο ληνός (το πατητήρι) και ο κάδος κάτω από αυτόν αποτελούν τα απαραίτητα εξαρτήματα. Ένα κοφίνι όμως, γεμάτο με ασβέστη που βρέθηκε μέσα σε ληνό έβαλε σε σκέψη τον αρχαιολόγο ότι μπορεί ο ασβέστης να λειτουργούσε ως ένα είδος φίλτρου για τον καθαρισμό του μούστου.
Η φύλαξη του κρασιού γινόταν σε μεγάλους πίθους και η στεγάνωσή τους με κερί. Στο στόμιο ενός τέτοιου πιθαριού μάλιστα με χαραγμένη επιγραφή σε Γραμμική Α γραφή ένας συνδυασμός έχει αναγνωριστεί ότι συμβολίζει κρασί. Γενικά όμως, η πληθώρα των πιθαριών αποθήκευσης αλλά και ψευδόστομων αμφορέων που συναντά κανείς στο Ακρωτήρι υποδηλώνουν όχι απλώς μεγάλη παραγωγή κρασιού, αλλά και ανεπτυγμένη διακίνησή του.
«Μετατρέποντας όμως την κάλυψη της ανάγκης σε απόλαυση, η κοινωνία του Ακρωτηρίου δεν φαίνεται να ξεπέρασε τα όρια, δεν πέρασε στη χλιδή, αλλά απλώς απολάμβανε τη ζωή», κατέληξε ο κ.Ντούμας.
«Γιατί, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι οι Κυκλάδες γενικότερα και η Θήρα ειδικότερα είναι νησιά με πολλούς γεωγραφικούς, κλιματικούς, οικολογικούς κλπ. περιορισμούς, οι οποίοι αφ’ ενός υπαγόρευσαν τον λιτοδίαιτο χαρακτήρα των νησιωτών και αφ’ ετέρου κατέστησαν τους ανθρώπους εφευρετικούς και επινοητικούς, ώστε να επιλύουν αποτελεσματικά τα προβλήματά τους».
πηγή:ΤΟ ΒΗΜΑ, ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ